Tháp Bà Pô Nagar (Tên tiếng Anh: Po Nagar Temple) nơi lưu giữ của một nền văn hóa cổ của dân tộc Champa xưa. Nơi đây trở thành một trong các địa điểm du lịch nổi tiếng của thành phố biển Nha Trang – Khánh Hòa. Tháp Bà đóng một vai trò quan trọng trong đời sống tín ngưỡng tâm linh ở Nha Trang và là một trong những địa điểm du lịch Nha Trang cực thu hút du khách.
Lịch sử của Tháp Bà Pô Nagar Nha Trang
Tháp Bà Pô Nagar là một trong những công trình kiến trúc tôn giáo tiêu biểu và có quy mô lớn còn lại của vương quốc Champa cổ. Ý nghĩa tên gọi có thể hiểu là Yang Po Inư Nagar hay Yang Pô Ana Gar (Inư, Ana trong tiếng Chăm, Eđê, Jarai có nghĩa là giống Cái) (tên đầy đủ là Po Inư Nagar, hay còn gọi là Po ANagar). Ponagar trong tiếng Chăm có nghĩa là Mẹ xứ sở.
Tháp Bà có nhiều tên gọi khác như Yang Po Inư Nagar hay Yang Pô Ana Gar, di tích được xây dựng trong khoảng thế kỷ VIII-XIII và tọa lạc trên đồi Cù Lao, ven sông Cái, ở khu vực Bắc Nha Trang. Thời kỳ đạo Hindu (Ấn Độ giáo) đang cường thịnh tại vương quốc Chăm cổ. Trong quá trình tồn tại và phát triển, cư dân cổ Chăm Pa đã để lại khối lượng di sản văn hóa khổng lồ cả về văn hóa vật chất, tinh thần trên dải đất miền Trung và Tây Nguyên ngày nay. Những thành tựu của nền văn hóa Chăm Pa được thể hiện đầy đủ và tiêu biểu cho thấy thời đó họ rất phát triển về mặt nghệ thuật văn hóa đặc sắc.
Vị trí: Tháp Bà tọa lạc tại 61 Hai Tháng Tư, Bắc Nha Trang, Khánh Hòa. Khoảng cách không quá xa càng khiến nơi đây trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn cho mỗi du khách khi ghé thăm Nha Trang, đặc biệt là với những tín đồ của du lịch tâm linh.
Tổng thể kiến trúc Tháp Bà Pô Nagar
Tháp Bà Pô Nagar mang dáng dấp của một ngôi đền, đậm dấu ấn kiến trúc vương quốc Chăm cổ xưa.
Quần thể kiến trúc ba tầng
Tháp Bà Pô Nagar được tổ chức thành một quần thể kiến trúc có bố cục theo trục từ thấp lên cao, tạo nên sự phân cấp rõ ràng giữa các không gian trong toàn bộ di tích. Tầng dưới là khu vực cổng tháp, đóng vai trò như không gian dẫn nhập vào quần thể, hiện nay phần lớn chỉ còn lại dấu tích nền móng. Tầng giữa là Mandapa, một không gian chuyển tiếp có chức năng phục vụ tín đồ và khách hành hương trước khi tiến vào khu vực thờ tự. Tại đây, người hành lễ có thể dừng chân, chuẩn bị lễ vật và thực hiện các nghi thức cần thiết. Tầng trên cùng là khu vực trung tâm nghi lễ, nơi tập trung các tháp chính và không gian thờ nữ thần Pô Nagar – vị thần mẹ giữ vai trò quan trọng trong tín ngưỡng của người Chăm. Cách tổ chức không gian theo chiều cao không chỉ tạo nên sự liên kết về mặt kiến trúc mà còn thể hiện quá trình chuyển từ không gian bên ngoài đến khu vực linh thiêng bên trong.
Kỹ thuật xây gạch đặc biệt
Một trong những đặc điểm nổi bật của kiến trúc Tháp Bà Pô Nagar là kỹ thuật xây dựng bằng gạch nung, kết hợp với đá sa thạch trong các bộ phận kiến trúc và điêu khắc. Các viên gạch được sắp xếp và liên kết chặt chẽ, tạo nên những mảng tường có bề mặt tương đối đồng nhất và khó nhận thấy mạch vữa. Kỹ thuật xử lý vật liệu này cho thấy trình độ xây dựng đáng chú ý của cư dân Champa, đồng thời góp phần giúp công trình duy trì độ bền qua thời gian dài. Sự kết hợp giữa gạch và đá không chỉ đáp ứng yêu cầu về kết cấu mà còn tạo điều kiện để các nghệ nhân thể hiện những chi tiết trang trí tinh xảo trên bề mặt kiến trúc.
Ngôn ngữ điêu khắc Champa
Điêu khắc là một thành tố quan trọng góp phần tạo nên giá trị thẩm mỹ và đặc trưng của Tháp Bà Pô Nagar. Hệ thống trang trí tại di tích chủ yếu khai thác các đề tài liên quan đến tôn giáo và thế giới thần linh, với những hình tượng như thần linh, vũ nữ, nhạc công và các linh thú. Các hình ảnh được thể hiện trên những bộ phận khác nhau của công trình, tạo nên sự gắn kết giữa kiến trúc và nghệ thuật tạo hình. Qua hệ thống phù điêu, tượng và hoa văn trang trí, có thể nhận thấy những đặc trưng nổi bật của nghệ thuật Champa cổ và trung đại, trong đó yếu tố tôn giáo, thần thoại và tín ngưỡng được chuyển tải thông qua ngôn ngữ hình khối và đường nét. Vì vậy, điêu khắc tại Tháp Bà Pô Nagar không chỉ có chức năng làm đẹp cho công trình mà còn góp phần thể hiện đời sống tinh thần và thế giới quan của cư dân Champa.
Giá trị tín ngưỡng và giao lưu văn hóa
Tháp Bà Pô Nagar không chỉ là một di tích kiến trúc – khảo cổ mà còn là một không gian tín ngưỡng vẫn hiện diện trong đời sống văn hóa đương đại. Việc thờ nữ thần Pô Nagar cùng các hoạt động nghi lễ được duy trì tại di tích cho thấy mối liên hệ giữa công trình với đời sống tinh thần của cộng đồng qua nhiều thế hệ. Trong quá trình lịch sử, Tháp Bà cũng trở thành một không gian giao lưu và tiếp biến văn hóa Việt – Chăm. Những yếu tố văn hóa, tín ngưỡng được tiếp nhận và biến đổi trong quá trình cộng cư đã tạo nên một diện mạo văn hóa đa dạng cho di tích. Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar được tổ chức hằng năm là một biểu hiện rõ nét của quá trình này, vừa duy trì các giá trị tín ngưỡng truyền thống, vừa cho thấy sức sống của di sản trong xã hội hiện nay.
Giá trị di sản
Với sự kết hợp giữa giá trị lịch sử, kiến trúc, kỹ thuật xây dựng, nghệ thuật điêu khắc và tín ngưỡng, Tháp Bà Pô Nagar giữ một vị trí quan trọng trong hệ thống di sản văn hóa của Việt Nam. Di tích không chỉ cung cấp những tư liệu có giá trị về văn hóa Champa mà còn phản ánh quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa diễn ra trong lịch sử. Ngày 17/1/2025, Tháp Bà Pô Nagar được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 152/QĐ-TTg. Việc được xếp hạng góp phần khẳng định giá trị nổi bật của di tích, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo tồn và phát huy một cách toàn diện, không chỉ đối với các công trình kiến trúc, hiện vật và cảnh quan mà còn đối với những giá trị tín ngưỡng, lễ hội và thực hành văn hóa đang tiếp tục được duy trì tại đây.
>>> Xem thêm: Top 14 di tích lịch sử – văn hóa và công trình kiến trúc tâm linh ở Nha Trang
Lễ vía Bà – Nét văn hóa độc đáo khi du lịch Nha Trang
Du lịch Tháp Bà Ponagar vui nhất là vào ngày lễ vía Bà hàng năm (từ 20 – 23/3 âm lịch). Theo kinh nghiệm đi du lịch Nha Trang, khu di tích Tháp Bà Ponagar sẽ đón hàng trăm ngàn du khách tới hành lễ, dâng hương lên nữ thần. Lễ hội lớn nhất nhì khu vực Nam Trung bộ và Tây Nguyên này gắn liền với truyền thuyết và tục thờ nữ thần Thiên Y Thánh Mẫu Ana, vậy nên mỗi du khách khi tham gia lễ hội sẽ biết thêm nhiều điều về bà mẹ của đồng bào Việt, Chăm ở các tỉnh miền Trung này.
Xen kẽ giữa lễ chính là các hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng dân gian như: trình diễn múa lân, múa bóng, đọc kinh cầu an của nhà sư. Cũng không thể bỏ qua quang cảnh xung quanh khu di tích. Nằm ở ngọn đồi cao hơn mặt biển 50m, xung quanh là rừng cây non núi hùng vĩ hiểm trở, từ Ponagar du khách có thể thu vào tầm mắt những cảnh đẹp kì vĩ tráng lệ của thiên nhiên, cũng như tìm thấy sự thanh thản, yên bình trong không gian tâm linh tĩnh lặng ngay giữa đất trời này.
Tháp Bà chỉ mở cửa cho du khách vào chiêm ngưỡng, tham quan vào ban ngày. Tuy nhiên, nếu bạn đã từng một lần ngắm nhìn Tháp Bà vào ban đêm, hẳn sẽ ngỡ ngàng trước khung cảnh tuyệt diệu của nơi đây. Giữa một Nha Trang sầm uất hiện đại, Tháp Bà được thắp sáng lung linh, tựa như viên ngọc quý bên bờ sông Cái.
Không chỉ mùa lễ hội, Tháp Bà mở cửa quanh năm cho du khách tới tham quan hành hương dâng lễ.
Giá vé tham quan Tháp Bà Ponagar:
- Người lớn: 30.000 đồng/người/lượt.
- Trẻ em: một số nguồn cập nhật ghi 15.000 đồng/lượt.
- Thời gian tham quan: khoảng 6:00-18:00
Những điều cần lưu ý khi tham quan Tháp Bà Pô Nagar
Tháp Bà Pô Nagar không chỉ là điểm du lịch Nha Trang lý tưởng, mà nơi đây còn là thánh địa tôn giáo, tín ngưỡng, văn hóa, lịch sử của người Chăm nên vô cùng linh thiêng. Chính vì điều đó nên có những yêu cầu bắt buộc đối với du khách khi đến tham quan là phải ăn mặc kín đáo, lịch sự, không được mặc quần hay váy ngắn, nếu không bảo vệ sẽ không cho vào cửa. Nếu có lỡ quên hoặc không biết thì ngay gần cổng có nơi cho mượn khăn quấn dài miễn phí để phục vụ du khách.
Đừng quên bỏ giày dép của mình trước khi vào sâu trong chánh điện nhé. Cư xử thật lịch sự không nói những điều thô lỗ dung tục hay giỡn khi bước vào khu di tích, tránh nói to gây ồn ào. Bỏ rác đúng nơi quy định và du lịch có ý thức.
Du khách có thể kết hợp du lịch tham quan Tháp Bà với Hòn Chồng, Chùa Long Sơn, Nhà thờ Núi và Tháp Trầm Hương trong một hành trình khám phá văn hóa – kiến trúc Nha Trang.
Liên hệ NhaTrangTourist để được tư vấn lịch trình, tour, vé tham quan, xe hoặc dịch vụ lưu trú phù hợp với thời gian và nhu cầu của bạn.
